حدیث

امام باقر (سلام الله علیه) : الدُّعاءُ يَرُدُّ القَضاءِ وقَد اُبرِمَ إبراماً. دعا، قضا را گر چه حتمى و قطعى شده باشد بر مى گرداند. میزان الحکمة : ج4 ص 19 ح 576

آخرین مطالب

article thumbnail

دلنوشته ای از یک گرکانی   (حاشیه ای بر مقاله سفر گرکان [ ... ]

article thumbnail

گیاه خاکشیر در گرکان دربین زمینهای دیمزار و زمینهای بد [ ... ]

article thumbnail

تولید قارچ با توجه به مصرف رو به گسترش قارچ در بین عموم  [ ... ]

article thumbnail

خواص و فواید قارچ قارچ‌های خوراکی ارزش غذایی خوبی دار [ ... ]

article thumbnail

  با تشکر از سرکار خانم دکتر عاطفه طهماسبی گرکانی که ای [ ... ]

article thumbnail

قریب گرکانی، یحیی:     * فرزند عبدالعظیم قریب گرکان [ ... ]

article thumbnail

قریب، ضیاءالدین: *فرزند محمدحسین شمس‌العلمای گرکانی [ ... ]

article thumbnail

در ذیل تصویر سفرنامه نوشته شده به دست ناصرالدین شاه به  [ ... ]

article thumbnail

زندگی نامه محمدحسین شمس‌العلما قریب گرکانی در گرکان  [ ... ]

article thumbnail

پوستر یادواره شهید محمد مرادی کیفیت این تصویر برای  [ ... ]

پیوند سایتهای مرتبط

تبلیغات

بازدید کنندگان محترم ، از شما خواهشمندیم با فرستادن پیام در رفع ایرادات سایت ما را یاری نمایید .

 

با توجه به رسالت مجموعه ی فرهنگی انجمن اسلامی گرکانی ها در خصوص ارائه ی اسناد معتبر و موثق به عنوان سند اصلی برای بهره برداری سایرین، بخشی از پژوهش سرکار خانم دکتر عاطفه طهماسبی گرکانی در خصوص مفاخر ادبی گرکان با موضوع استاد عبدالعظیم قریب گرکانی تقدیم حضور مخاطبین گرامی می گردد.

قریب گرکانی، عبدالعظیم:

متولد 1296قمری شب پانزدهم رمضان، برابر با 1257 خورشیدی در قریه گرکان میباشد(گلچین معانی، 1352: 537). پدرش میرزا علی اکبر، سر رشته‌دار از اهل قلم و فضل و کمال بود (قریب، 1344: 2)، مادر پدرش از  نوادگان میرزا اسمعیل مستوفی بود (مستوفی، بی‌تا: ج1، 77، نقل به مضمون) و جدش میرزا علی میرزا یوسف مستوفی وزیر شیخ علی میرزا پسر فتحعلی شاه بود (دانشکده‌ی ادبیات، 1345: 2).

او مقدمات زبان فارسی و عربی و علوم را در همان گرکان فرا گرفت (افشار، 1383 :150) و در 1311 ق. به تهران آمد. (نوایی،1379، ج4 :339). در آغاز نزد برادر بزرگ‌تر خود، مرحوم میرزا علیرضا، که در زبان و ادب عرب و علوم ریاضی استاد و در ضمن از خوشنویسان عصر خود بود، به تعلیم پرداخت (قریب، 1363: 70). مطول را از آقا شیخ باقر تهرانی آموخت و قوانین، شرح مطالع، نجوم و هیئت را در محضر سید محمد جواد قاهانی فرا گرفت. سپس در مدرسه‌ی حاج ابوالحسن، علم اصول را از سید محمد جمارانی و در مدرسه‌ی سپهسالار علوم و منطق و حکمت را در خدمت میرزا طاهر تنکابنی آموخت (مرسلوند، 1375:ج5، 9-168).زبان فرانسه نیز رشته‌ی دیگری بود که در جوانی از مسیو کوتِ فرانسوی، معلم مدرسه‌ی دارالفنون، فرا گرفت و از دوازده تن جوانانی بوده که در امتحان مخصوص پذیرفته شده‌اند (اتحاد، 1378: ج1، 208).

وی مدتی را نیز به خطاطی گذراند (دامادی، 1383: 519). میرزا عبدالعظیم خان خط، بسیار خوب می‌نوشت، قطعاتی از منشآت خودش در فرائد‌الادب هست (بصیرت منش،1378: 51).

او در سال 1317 هجری قمری به سمت معلمی به مدرسه‌ی علمیه که یکی از بزرگترین و مهمترین آموزشگاه جدید بود، وارد شد (قریب، 1344: 2). در دفتر حضور و غیاب مدرسه‌ی علمیه در مدت پنج سال یک روز تأخیر و تعطیل دیده نشد (قریشی، 1344: 453).

وی از سال 1325 هـ .ق (1286 هـ .ش) در مدرسه‌ی سیاسی قدیم و مدرسه‌ی ایران و آلمان به تدریس پرداخت (دامادی،1383: 523). قریب تا سال 1329 هـ .ق (1290 هـ .ش) در مدرسه‌ی ایران و آلمان تدریس فارسی را به عهده داشته است. در آنجا، شاهد روش تدریس زبان آلمانی و فرانسه به وسیله‌ی آموزگاران آلمانی آن مدرسه بود و کتاب‌هایی را که اروپاییان برای آموزش زبان خود به نوآموزان فراهم کرده بودند، می‌نگریسته، طرح و ذوق او برانگیخته شده، در صدد برآمده است کتابی شامل قواعد زبان فارسی فراهم کند (همان:523).

وي نخستین کسی بود که دستور زبان فارسی را در قالبی ساده و روشن ریخت و تدریس آن را در مدارس، به صورت ماده‌ی مستقل، رواج داد. (آرین پور، 1374: 155)

او در سال 1330 هـ .ق (1290 هـ .ش) در دارالفنون شروع به تدریس کرد. نخستین معلم فارسی دارالفنون، میرزا عبدالعظیم‌خان گرکانی بود که با تألیفات منتخبات نظم و نثر استادان زبان فارسی به نام فرائدالادب و دستور زبان فارسی، تسهیلات بسیار در کار تعلیم زبان فراهم ساخت (همان:524).

مدارسی که در آن‌ها تدریس کرد، عبارتند از: مدرسه‌ی علمیه، مدرسه‌ی نظام، مدرسه‌ی ایران و آلمان، مدرسه‌ی سیاسی، دارالفنون، دارالمعلمین، بنگاه وعظ و خطابه، دانشکده‌ی ادبیات و دانشسرای عالی (مجله‌ی دانشکده ادبیات، 1345 :23). وی همچنین از سال 1306 تا سال 1311 خورشیدی، تدریس محمدرضا پهلوی را برعهده داشت (تسبیحی، 1346: 22).

قریب به مناسبت تدریس رایگان در دارالمعلمین مرکزی از طرف وزارت معارف طی حکمی مورد تقدیر قرار گرفت (اتحاد،1378: 221، اقتباس).

از قدیمی‌ترین شاگردان او در مدرسه‌ی علمیه، مشارالدوله حکمت، غلامحسین رهنما، عباس اقبال آشتیانی، ارتشبد هدایت، مسعود کیهان، سپهبد جهانبانی، سعید نفیسی و ذکاء‌السلطنه شیبانی بودند (همان:210). قریب در شمار اساتید بزرگ و مسلم ادبیات فارسی است که بسیاری از رجال و دانشمندان و معاریف فعلی کشور، افتخار این را دارند که روزی شاگرد او بوده‌اند (سپهرم،1341 :394).

زمانی که دانشگاه تهران تأسیس شد، به مقام استادی نائل آمد و در دانشکده‌ی ادبیات، تدریس زبان فارسی و به خصوص دستور زبان را در عهده داشت (افشار، 1344: 284).

در 3 اردیبهشت 1326 به مناسبت هفتادمین سال تولد و پنجاهمین سال خدمات فرهنگی استاد در دانشکده‌ی ادبیات مراسم باشکوهی برپا شد و عالی‌ترین نشان‌های علمی و فرهنگی کشور به سینه‌ی استاد الصاق گردید (عاقلی، 1374: ج1، 404).

افتخاراتی که به ایشان اهدا گردید عبارتند از:

نشان درجه دوم همایون به مناسبت پنجاهمین سال تدریس در سال 1326 خورشیدی.

نشان طلای علمی از طرف وزارت معارف در سال 1328 هـ .ق.

نشان دانش درجه اول به مناسبت خدمات پنجاه ساله‌ی فرهنگی.

نشان درجه اول علمی.

نشان شیر و خورشید سرخ. (تسبیحی،1346: 29-30).

در آذرماه 1368 ش نیز به مناسبت بزرگداشت عبدالعظیم قریب، یک قطعه تمبر، در سری پنج‌تایی با عنوان «مشاهیر علم و ادب» از طرف وزارت پست و تلگراف و تلفن منتشر شد. (اتحاد،1378: 224)

از دیگر مناصبی که میرزا عبدالعظیم خان عهده‌دار بودند، می‌توان این موارد را نام برد:

عضو کنگره‌ی فردوسی (عاقلی، 1380: ج1، 113)

عضو هیئت تحریریه‌ی نشریه‌ی اصول تعلیم (همان: ج2، 1106)

ریاست کمیسیون دستور زبان فرهنگستان(میر انصاری، 1376: ج1، 51)

عضو هیئت تحریریه‌ی مجله‌ی فروغ تربیت (همان:231)

او پیشوای مؤلفین کتاب‌های درسی از منتخبات و دستور زبان فارسی بود (یغما، 1344: 49).

شعر کم می‌گفت. قطعه‌ای که کلنل علینقی وزیری، استاد موسیقی در صفحه‌ی گرامافون ضبط کرده و بسیار خوش‌آهنگ و مؤثر است، از اوست:

ای وطن ای حب تو آیین من         دوستیت کیش من و دین من ... (همان:51)

در اشعار او بر خلاف کلیه‌ی شعرا، نامی از می و معشوق و غیره نیست (مشار، 1341:ج3، 873 ).

در کتاب فرائدالادب شعری در وصف آزادی، از خودش آورده بود که مطلع آن «خوش آن مرغی که بند قفس نیست» بود. زمانی که در دبیرستان نظام درس می‌داد، به طوری که می‌گفت، افراد حسودی آن قصیده را بهانه کرده و به رضا شاه گزارش داده بودند که میرزا آزادی خواه مخالف سلطنت است و این گزارش باعث چند ماه (یا یکی دو سال) برکناری او از معلمی مدرسه نظام شد(بازرگان، 1375: ج1 ،70).

آثار نظم وی شامل مثنوی، قطعه، رباعی، قصیده، دوبیتی و مفردات می‌باشد که بیشتر جنبه‌ی تربیتی و پند و اندرز و نصیحت دارند. (تسبیحی، 1346 :30)

از جمله مقالاتش می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1-   فیلسوف ادیب ابوالعباس لوکری، آموزش و پرورش:ج10-ش 8-9، ص 24-31.

2-   پساوندهای اتصاف و مالکیت، نامه‌ی فرهنگستان، ج2، ص 44-48.

3-   دستور زبان فارسی( حذف فعل، فعل وصفس، مضارع التزامی، فعل مستقبل)، آموزش و پرورش، 14: ص 561-568.

4-   اولین شاعر فارسی، اصول تعلیم، ج2، ش2، ص 14-22/

5-  یوسف و زلیخای منسوب به فردوسی، ایندوایرانیکا، ج7، ش3 و ش4 و ج8، ش2 و مجله‌ی آموزش و پرورش، ج9، ش10و ش11 .

 فهرست آثار او از این قرار است:

1-   قواعد فارسی در سه جلد

2-   دستور زبان فارسی در چهار جلد

3-  فرائدالادب در شش دوره که متضمن بهترین قطعات نظمی و نثری نویسندگان و شعرای بزرگ ایران و شرح حال آن‌ها با کمال دقت و حسن انتخاب و رعایت تناسب سنوات تحصیلی تألیف شده و مکرر به طبع رسیده است (اسحاق، 1351: ج1، 220).

4-   کتاب الاملاء که مشتمل بر سه جلد که مرکب است از آثار نویسندگان و منشیان و انشای خود میرزا(همان).

5-   رساله‌ای در علم بدیع

6-   هدایت الادب

7-   تصحیح کلیله و دمنه

8-   بدایه الادب که در سال 1324 هجری چاپ شده است.

9-   تصحیح و تحشیه‌ی گلستان سعدی

10-     تصحیح و تحشیه‌ی بوستان سعدی

11-     تصحیح و مقدمه‌ی تاریخ برامکه

12-     دستور زبان به اسلوب السنه‌ی مغرب زمین

13-     سخنان شیوا مشتمل بر منتخب از اشعار و نثرهای برگزیده‌ی قدما

14-     دستور زبان فارسی در دو جلد، برای دبیرستان‌ها، با مشارکت چهار استاد دیگر

15-     قرائت فارسی در 2 جلد

16-     دو جلد کتاب فارسی برای دوره‌ی اول دبیرستان به نام «گنج هنر»

آنچه از آثار او به طبع نرسیده عبارت است از تاریخ مفصل و جامع شعرای ایران، رساله در فن عروض و قافیه، رساله‌ای در فن انشا و دبیری و غیره (اسحاق، 1351: 221).

قریب تا مهر 1337 دردانشسرای عالی و دوره‌ی دکترای ادبیات فارسی به تدریس اشتغال داشت و بعد در منزل به مطالعه و استراحت پرداخت (احتشامی، 1337:8).

وی به سبب زمین خوردن، دچار شکستگی پای چپ شد و بستری گردید و به سبب کهولت و ناراحتی ناشی از شکستگی پا و عمل جراحی، به تدریج قوایش تحلیل رفت (اتحاد، 1378: ج1، 222). تا اینکه در ساعت ده بعدازظهر روز سه شنبه 19 ذیقعده‌ی 1384 هجری قمری برابر با سوم فروردین ماه 1344 خورشیدی در تهران در هشتاد سالگی دار فانی را وداع گفت (گلچین معانی، 1352، 537 و نیز آرین پور، 1374: 154) و در ایوان آینه‌ی حضرت عبدالعظیم مدفون گردید (قریب، 1363: 72). بر سنگ آرامگاه ایشان، ماده تاریخی که علامه همایی در وصف ایشان سروده بودند، حک شده است و آن ماده تاریخ این است:

پیشوای اهل دانش میرزا عبدالعظیم             پیر فرهنگ و ادب استاد نام آور قریب

از پس هفتاد ساله خدمت فرهنگ، کرد                از جهان رحلت، دریغا فرد خدمتگر قریب...

                                                                         (تسبیحی، 1346 :31)

نسخ خطی کتابخانه‌ی میرزا عبدالعظیم قریب به دانشسرای عالی اهدا شده است (ذوالفقاری، 1381 :198)

فهرست منابع و مآخذ

الف) كتاب‌ها

  1. آدمیت، فریدون؛ ناطق، هماافکار اجتماعی و سیاسی و اقتصادی در آثار منتشر نشده‌ی دوران قاجار. تهران: آگاه، 1356.
  2. آريانا، بهرامرجال عصر پهلوی. تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381.
  3. آرین پور، یحییاز نیما تا روزگار ما. تهران: زوار، 1374.
  4. آقا شيخ محمد، مريم؛ نوري نشاط، سعيدبرگزيدگان علمي، فرهنگي، هنري در جمهوري اسلامي ايران (1373-1358). تهران: كوير، 1377.
  5. اتحاد، هوشنگپژوهشگران معاصر ایران.ج1. تهران: فرهنگ معاصر، 1378.
  6. اسحاق، محمدسخنوران ایران در عصر حاضر. دهلی: بي نا، 1355-1351، 2ج.
  7. ­­­­­اعتمادالسلطنه، محمد حسنالمآثر و الآثار. تهران: سنايي، بي تا.
  8. افشار، ایرجچهل سال تاریخ ایران. تهران: اساطیر، 1368-1372، 2ج.
  9. نادره كاران. [به كوشش محمود نيكويه]. تهران: قطره، 1383.
  10. فهرست مقالات فارسیج1. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1338، ج2، تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج3، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ج4و5، تهران: علمی و فرهنگی، ج6،تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و مؤسسه‌ی نشر فهرستگان.
  11. بازرگان، مهديشصت سال خدمت و مقاومت، گفت‌وگو با سرهنگ غلامرضا نجاتی. تهران: مؤسسه‌ی خدمات فرهنگی رسا، 1375،2ج.
  12. بامداد، مهديشرح حال رجال ايران در قرن 12، 13 و 14 هجري. تهران: زوار،1350- 1347، 5ج.
  13. برقعی، سید محمدسخنوران نامی معاصر.تهران: امیرکبیر، 1366.
  14. بصیرت منش، حمیدعلما و رژیم شاه. تهران: مؤسسه‌ی چاپ و نشر عروج، چاپ دوم، 1378.
  15. تجلي پور، مهديدايرةالمعارف موضوعي دانش بشر. تهران: اميركبير، 1349.
  16. جَذوهواژه نامه ي بوربَسّهبه كوشش ايرج افشار. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي،ضمیمه‌ی نامه‌ی فرهنگستان،
  17. حضرتی، صادقرجال و مشاهیر آشتیان. قم: الماس،1382.
  18. دامادی، محمد. فرهنگ تحقیق. ورامين: دانشگاه آزاد اسلامی، 1383.
  19. دهگان، ابراهيمکارنامه یا دو بخش دیگر از تاریخ اراک. اراك: بي نا، 1345.
  20. ذوالفقاری، محسناز طبرسی تا حسابی. اراک: دانشگاه اراک، 1381.
  21. سازمان جغرافیایی کشورفرهنگ جغرافیایی ایران. تهران: سازمان جغرافیایی کشور، ج 2 (استان یکم)، 1355.
  22. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح،فرهنگ جغرافيايي آبادي‌هاي كشور جمهوري اسلامي ايران. ج48. تهران:1374(قم-اراك).
  23. سپهرم، امیرمسعودتاریخ برگزیدگان.تهران: زوار1341.
  24. سفری، محمدعلیقلم و سیاست. تهران: نامک، چاپ دوم، 1380.
  25. سلیمانی، کریمالقاب رجال دوره‌ی قاجاریه.تهران: نی، 1379.
  26. سمیعی، احمدسی و هفت سال. تهران: شباویز، چاپ سوم، 1366.
  27. ضیاء ظریفی، ابوالحسنسازمان دانشجویان دانشگاه تهران. تهران: شیرازه، 1378.
  28. طلوعي، محمودبازيگران عصر پهلوي. ج 2. بي جا: علم، 1372.
  29. عضد قاجار، ابونصربازنگری در تاریخ قاجاریه و روزگار آن. تهران: دنیای کتاب، 1376.
  30. قريب، عبدالكريمگركان. تهران: عبدالكريم قريب، 1363.
  31. قریشی، حسنچهره‌های آشنا. تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، چاپ دوم، 1344.
  32. قزويني، محمدیادداشت‌های قزوینی. ج6. به کوشش ایرج افشار. تهران: دانشگاه تهران،1341.
  33. کتیرایی، محموداز خشت تا خشت. تهران: موسسه‌ی مطالعات و تحقیقات اجتماعی، 1348.
  34. کیا، صادقراهنمای گردآوری گویش‌ها. تهران: اداره‌ی فرهنگ عامه، 1340.
  35. کیا، صادقگویش آشتیان. تهران: دانشگاه تهران، 1335.
  36. کیهان، مسعودجغرافیای مفصل ایران(سیاسی). ج2. تهران: مجلس، 1311.
  37. مرسلوند، حسنزندگی نامه رجال و مشاهیر ایران (1299-1320 هـ.ش). تهران: الهام،1375- 1369، 5ج.
  38. مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره‌ی قاجاریه. تهران: زوار، چاپ دوم، بی‌تا.
  39. مشار، خانبابا. فهرست كتاب‌هاي چاپي. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1352.
  40. مصاحب، غلامحسین.دائرة المعارف فارسی. ج2، تهران: امیرکبیر، چاپ سوم، 1381.
  41. مصدق، محمدخاطرات و تألمات دکتر محمد مصدق. به کوشش ایرج افشار. تهران:علمی، چاپ چهارم، 1365.
  42. معين، محمدفرهنگ فارسي.ج5 و 6، تهران: اميركبير، چاپ بيستم، 1382.
  43. مکی، حسینتاریخ بیست‌ساله‌ی ایران. تهران: علمی، چاپ ششم، 1380، 8ج.
  44. مغددم، مهمد.(مقدم، محمدگويش وفس و آشتيان و تفرش. تهران: ايران كوده، ش 11، 1318 يزدگردي.
  45. ميرانصاري، علياسنادي از مشاهير ادب معاصر ايران. ج1. تهران: سازمان اسناد ملي،1378- 1376.
  46. ناظم‌الاسلام کرمانی ، ميرزا محمدتاریخ بیداری ایرانیان. تهران:کتابفروشی ابن سینا، 1332.
  47. نجفی آشتیانی، ابوالقاسمنیم نگاهی به آشتیان. تهران: منشور امید، 1385.
  48. نجمي، ناصربازيگران سياسي عصر رضا شاهي و محمدرضا شاهي.تهران: گوتنبرگ، 1373.
  49. نفيسي، سعيدخاطرات سياسي، ادبي، جواني.به كوشش عليرضا اعتصام. تهران: مركز، 1381.
  50. نوایی، عبدالحسین.اثر آفرينان. ج4و5. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380-1379.
  51. هدایت، محمود. گلزار جاویدان. تهران: بي نا، 1353.
  52. هدايت، صادقفرهنگ عاميانه‌ي مردم ايران. تهران: چشمه، چاپ دوم، 1378.
  53. يوسفي، غلامحسينديداري با اهل قلم. ج 2، تهران: علمي، چاپ هفتم، 1380.

ب) نشريات

  1. تسبيحي، محمدحسين. «شادروان استاد عبدالعظيم قريب گركاني». ارمغان. دوره 36، ش1، فروردين 1346: 19-33.
  2. رادفر، ابوالقاسم. «پيشينه‌ي فرهنگ عامه در زبان فارسي و منابع آن در فارسي، كردي و تركي». فرهنگ. س18. پياپي 55، ش3، پاييز 1384: 65-82.
  3. رضايي باغ بيدي، حسن. «گويش ويدردي». گويش شناسي،ضميمه‌ي نامه‌ي فرهنگستان. ج1، ش3، بهمن، 1383: 20-38.
  4. «شرح احوال و آثار مرحوم عبدالعظيم قريب». مجله دانشكده ادبياتس13، ش4، تير 1345: 4-8.
  5. «قريب، عبدالعظيم.«شرح حال استاد قريب به قلم خودش». وحيدس2. ش6، خرداد 1344: 2-3.
  6. قزويني، محمد. «وفيات معاصرين». يادگار. س5. ش3، آبان 1327: 56-57.
  7. «يادبود استاد قريب». مجله دانشكده ادبياتس13، ش4، تير 1345: 1-3.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آمار بازدیدکنندگان سایت

185257
امروز
دیروز
هفته جاری
هفته گذشته
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
93
47
93
131357
3931
2553
185257

آی‌پی شما: 3.82.52.91
امروز: یکشنبه، 05 اسفند 1397 - ساعت: 07:12:52

نقشه روستا

آخرین اخبار و اطلاعیه ها

اوقات شرعی